Bẫy lợi thế: những cái tốt bạn có, lại có thể cản trở bạn

Tưởng chừng chỉ những yếu điểm như xấu xí, nhà nghèo, học trường tầm thường…là những thứ kéo ta ra xa khỏi những thành công. Thế nhưng, bạn đã bao giờ nhìn vào những lợi thế của riêng bạn và tự hỏi: Có phải chính những điều này cũng đang là rào cản cho mình?

*Để xem nào… may là mình không có lợi thế gì*

IMG_4409

Chúng ta…

Nhà không quá nghèo, không áp lực lắm mọi chuyện

Học giỏi tiếng Anh, đi làm cô giáo dạy tiếng Anh

Tốt nghiệp FTU, ra trường lương nghìn đô

Có kinh nghiệm 10 năm lập trình, nếu không lương trăm triệu thì cũng phải là CTO

Vân vân và mây mây những điều may mắn mà số phận đã trao cho mỗi chúng ta. Thời nay chúng mình đều được sinh ra ở vạch đích, không phải là đích trong nhà quý tộc và dùng hàng hiệu. Nhưng cũng là cái đích so với thời trước: đã được đi học lại còn được học thêm, đã có đủ quần áo đến lớp lại còn có quần áo đi chơi, đã được ăn no cho béo lại còn được đi tập gym cho gầy, …

Thế nên ai cũng có nhiều ưu điểm và lợi thế trong cuộc sống nên không cần bận tâm sự thiếu thốn nào. Nhưng kỳ lạ là chính những may mắn này lại là tảng băng khiến ta phải  đổi hướng rẽ lối sự nghiệp và cuộc sống. Điều này thấy qua những câu chuyện của nhiều người bạn xung quanh và của chính tôi, và biết đâu cũng là của bạn?

Bẫy lợi thế là tên gọi mà tôi dùng để nói về những điều tưởng chừng như là lợi thế của mỗi người, nhưng lại đang làm hạn chế sự phát triển của người đó. Những điều đã giúp bạn đạt nhiều thành công trước đây thì lúc này có thể chẳng giúp ích cho hiện tại mà còn níu chân bạn chìm mãi vào chút may mắn. Nó có thể khiến bạn đứng lại, trong khi tất cả đang tiến lên.

Hãy đi vào từng tình huống một để hiểu rõ hơn.

Bẫy lợi thế 1: Nhà không quá nghèo, không áp lực lắm mọi chuyện: Bẫy của Gia Đình có Điều Kiện

Nhà tôi trong xóm nhỏ ở ven Hà Nội. Có một điều mà mẹ tôi từng phân tích về cái xóm nhỏ này: Nhiều người ở xóm này sẵn tiện có nhà ở Hà Nội nên không ai áp lực gì, tối ngày đi chơi. Họ lớn lên mà lần lượt thất nghiệp, thành ra trong 1 xóm mà vài ba ông cởi trần đi từ trong nhà ra ngõ hết một ngày. Cuối cùng hết tiền tiêu lại bán gần hết mảnh đất đi. Mà bán vào tay toàn những người ở tỉnh lẻ lên đây vất vả làm ăn đầu tắp mặt tối, mua lại đất rồi xây nhà to. Nên giờ xóm mình toàn người nơi tứ xứ. Nhà mình phải tránh như vậy, nếu không thì khó mà phát triển lên được.

Những người không có cái nghèo khổ làm mồi đốt ý chí, thì sẽ thoải mái tận hưởng cuộc sống hiện tại và không có nhu cầu cải thiện nó. Đấy là cái bẫy lợi thế thứ nhất, gọi là Bẫy của Gia Đình có Điều Kiện; hoặc là Bẫy con nhà khá giả, Bẫy Người Thành Phố. Ai đang ở thành phố nên chú ý xem việc thừa kế một căn nhà, hay có sẵn xe cộ đi lại, có khiến bạn ngừng phấn đấu không?

Bẫy lợi thế 2: Giỏi cái gì đó

Có một câu dành cho các nhà lãnh đạo thế này:

What got you here won’t got you there

– Marshall Goldsmith

Tạm dịch là:

Những thứ tốt đẹp đã đưa bạn tới đây,

không hẳn sẽ tiếp tục đưa bạn tới nơi tốt đẹp tiếp theo.

Lớp đại học của tôi có một cô bạn tỉnh lẻ vượt lên trên tất cả các bạn ở thành phố khác để chinh phục được các kỹ năng IELTS cực kì tốt, bất chấp các bạn kia đã được nhiều cơ hội học tiếng Anh từ trước. Cô bạn từng giành giải ở các cuộc thi, đặc biệt về hùng biện. Sau đó cũng đã có cơ hội du học và hiện giờ về nước dạy tiếng Anh.

Tất nhiên, chúng ta có thêm một giáo viên tiếng Anh giỏi. Tuy nhiên, có thể đã mất đi một nhà ngoại giao, một nghiên cứu sinh… Tôi đã kỳ vọng bạn làm được nhiều công việc khó khăn hơn vì năng lực và ý chí của bạn rất tốt. Phải chăng việc quá giỏi tiếng Anh cũng là một ‘ưu điểm’ khiến bạn tôi không đẩy bản thân làm nhiều thách thức hơn nữa? Tiếng Anh ở một mặt nào đó đã giúp bạn có một công việc tốt, nhưng nó có lẽ cũng nên là công cụ đi xa tiếp hơn là điểm dừng chân an toàn.

Tương tự, bạn thân của tôi than thở vì chán nản với công việc hiện tại, nhưng sẽ không nghỉ việc vì sợ phí mất kinh nghiệm đã có trong 3 năm qua. Thế thì, rõ ràng rằng: những cái ta làm tốt có thể cho chúng ta vị trí của hiện tại, nhưng nếu dừng chân ở đây, thì có phải ta đã để lỡ điều gì đó khác? Bạn có thể tiếc 3 năm quá khứ mà không tiếc 30 năm sau phải làm công việc mà hiện tại đã chán ngán ư, hãy cẩn trọng nhé.

Bẫy lợi thế 3: Được đối xử tốt, ví dụ như lương cao, từ lúc bắt đầu

Được đối xử tốt từ đầu là một điều rất dễ đẩy người trẻ vào bẫy lợi thế.

Câu chuyện FTU ra trường lương nghìn đô là bài học mà tôi luôn sợ hãi. Mức lương tưởng chừng là sự công nhận tài năng này, thực ra là một bẫy giữ chân mãi mãi khiến các bạn đã đạt mức lương này rồi sẽ không dám nhận những công việc mức lương thấp hơn nữa. Nghĩa là cơ hội chuyển đổi sang các lĩnh vực mới của thời đại 4.0 này của các bạn cũng sẽ mờ dần. Điều này nguy hiểm vì nó xảy ra lúc các bạn còn quá trẻ, là lúc nhiều cơ hội học hỏi xuất hiện. Mức lương nghìn đô khi mới ra trường cũng sẽ nuôi dưỡng cái tôi, khiến bạn tưởng rằng con số lương bổng là cái quyết định giá trị của bạn. Nhưng các bạn ấy có thể mãi mãi chỉ có vài lựa chọn vì không thể bước chân vào nơi nào khác với mức lương thấp hơn vài triệu.

IMG_4410.PNG

Bẫy lợi thế 4: Có kinh nghiệm là vua

Điều này cực đúng với các anh chị làm trong lĩnh vực công nghệ lâu năm. Mặc dù kinh nghiệm ghi là 10 năm nhưng phần lớn là hiểu biết của những loại công nghệ cũ. Với một ngành thay đổi cũng chóng mặt như ngành công nghệ, kinh nghiệm 10 năm đó cũng trở nên vô nghĩa cho sự phát triển hiện tại của công ty mà thôi. Anh chị lớn tuổi nên tốc độ học và cập nhật lại tụt hẳn so với các em, nhưng suy nghĩ giàu kinh nghiệm lại đòi hỏi mức lương cao gấp nhiều lần. Kết cục là nếu có sa thải thì đây quả là đối tượng hàng đầu, và họ lại càng khó trong việc tìm vị trí mới vì đòi hỏi thì cao mà kinh nghiệm của họ lại chưa chắc đã dùng được ở công ty mới.

Vậy nên các bạn theo ngành tương tự cẩn thận khi rơi vào bẫy này sẽ bị đẩy ra khỏi ngành một cách dần dần mà không biết.

Còn rất nhiều hình thái của bẫy lợi thế này, len lỏi trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta mà ít khi nào được chú ý. Mỗi điều cuộc sống ban tặng đã có thể là điều hữu ích, nhưng cũng có thể có một cái giá nào đó sau này phải trả.

Tương tự, mỗi khó khăn tưởng chừng đẩy ta lại, biết đâu lại là một lí do khiến ta phải vượt xa khỏi những bẫy lợi thế của hiện tại?

Do đó, một bí kíp nho nhỏ của tôi là bạn hãy thường xuyên unlearn những gì đang được cho là lợi thế của bản thân. Đôi khi đẩy mình vào tình thế thách thức hơn để có sức bật khỏi cái bẫy lợi thế này nhé.

P/s: bây giờ xinh đẹp rồi thì có nên ngồi đọc sách nữa không nhỉ?

1
Bình luận

avatar
  Subscribe  
Notify of
Trà
Trà

Wow, đọc đến bẫy lợi thế số 3 mà em cũng thấy liên hệ với bản thân quá. Em từng làm 1 công việc với mức lương khá cao so với người mới ra trường (không tới mức một ngàn đô), và mặc dù thấy ít cơ hội để phát triển thì em vẫn chỉ chăm chăm nhìn vào các cơ hội việc làm khác tương tự và có mức lương cao hơn. Và mãi không nhảy được việc. Bây giờ thì em đã chuyển qua làm việc ở một ngành khác, với nhiều thứ để học và phát triển… Read more »

Quay về đầu trang